Shkencëtarët kanë zbuluar pse 90% e njerëzve janë djathtakë

Arsyeja pse njerëzit modernë tregojnë një preferencë kaq të fortë për dorën e djathtë mbetet një nga misteret më të vazhdueshme të evolucionit njerëzor.

Për dekada të tëra, biologët evolucionistë dhe neuroshkencëtarët kanë kërkuar të shpjegojnë pse rreth 90% e popullsisë botërore është e djathtë (përdor dorën e djathtë). Një studim i ri sugjeron se përgjigjja mund të mos qëndrojë te duart, por te këmbët.

Arsyeja pse Homo sapiens shfaq një prirje kaq të fortë për dorën e djathtë mbetet një nga misteret më të qëndrueshme të evolucionit njerëzor, siç raporton Popular Science. Kjo përqindje vërehet pothuajse kudo, pavarësisht gjeografisë apo kulturës, ndërsa nuk shfaqet në të njëjtën mënyrë te të afërmit tanë më të afërt primatë.

Në studimin e publikuar në revistën PLOS Biology, studiuesit e Universitetit të Oksfordit krahasuan karakteristikat sjellore, neurologjike dhe sociale të 41 specieve të majmunëve dhe primatëve me ato të njerëzve. Ata përdorën një model statistikor që merrte parasysh lidhjet evolucionare midis specieve dhe shqyrtuan disa nga teoritë kryesore të propozuara për të shpjeguar preferencën e dorës: dieta, mjedisi, pesha trupore, strukturat sociale, përdorimi i veglave dhe mënyra e lëvizjes.

Në të gjitha këto raste, njerëzit mbetën përjashtimi. Asnjë nga këta faktorë nuk arriti të shpjegojë në mënyrë të kënaqshme pse dominimi i dorës së djathtë është kaq i fortë te specia jonë.

Lëvizja bipede (ecja në dy këmbë)
Pamja ndryshoi kur studiuesit shtuan edhe dy parametra të tjerë: madhësinë e trurit dhe raportin midis gjatësisë së këmbëve dhe krahëve, një tregues i lidhur me ecjen bipede. Me përfshirjen e këtyre elementeve, “përjashtimi” njerëzor u zhduk. Me fjalë të tjera, truri i madh dhe këmbët më të gjata duket se lidhen drejtpërdrejt me dominimin e dorës.

“Rezultatet tona tregojnë se preferenca për dorën e djathtë është e lidhur ndoshta me disa nga tiparet themelore që na bëjnë njerëz, veçanërisht qëndrimi i drejtë dhe evolucioni i trurit më të madh”, tha antropologu evolucionist Thomas Puese, bashkautor i studimit.

Duke përdorur të njëjtin model, ekipi kërkimor u përpoq gjithashtu të vlerësonte preferencën e dorës te paraardhësit njerëzorë të zhdukur. Rezultatet tregojnë një kalim gradual drejt dominimit të dorës së djathtë. Speciet e hershme të hominidëve, si Ardipithecus dhe Australopithecus, ndoshta kishin vetëm një prirje të lehtë drejt djathtësisë, të ngjashme me atë që vërehet sot te majmunët e mëdhenj.

Kjo prirje duket se është forcuar me shfaqjen e gjinisë Homo, duke kaluar nga Homo ergaster dhe Homo erectus te Neandertalët, deri në dominimin e fortë të dorës së djathtë te Homo sapiens.

Një përjashtim
Megjithatë, ekzistonte një përjashtim interesant: Homo floresiensis (njeriu i Floresit), një i afërm i vogël njerëzor nga Indonezia (i njohur edhe si “hobiti”). Sipas studiuesve, kjo veçanti mund të shpjegohet nga fiziologjia e tij, pasi kishte trup dhe tru të vogël dhe një mënyrë lëvizjeje që kombinonte ecjen e drejtë dhe ngjitjen, jo ecjen e plotë bipede.

Në dy faza
Studiuesit mendojnë se kalimi drejt djathtësisë ka ndodhur në dy faza: së pari, paraardhësit e hershëm filluan të ecnin drejt, duke liruar duart për aktivitete të tjera. Më pas, me rritjen e madhësisë dhe kompleksitetit të trurit, u forcua preferenca për anën e djathtë.

Në të ardhmen, studiuesit shpresojnë të shqyrtojnë më tej se si kulturat njerëzore e kanë forcuar këtë preferencë, pse ende ekzistojnë njerëz mëngjarashë dhe nëse tendenca të ngjashme vërehen edhe te kafshë të tjera.