Por a do të ishte vërtet i dënuar Tajvani në një luftë me Kinën? Mësime nga Ukraina dhe Irani

Me Trump-in, janë kohë të ndërlikuara edhe për Tajvanin. Më shumë se për këdo tjetër, për Tajvanin. Paparashikueshmëria/jothelbësueshmëria e presidentit amerikan ka pasoja shkatërruese për të gjithë, por për ishullin nën kërcënim të përhershëm nga Kina komuniste bëhet fjalë për mbijetesë. Sidomos nëse vihen në pikëpyetje furnizimet me armë ose vetë doktrina që prej më shumë se gjysmë shekulli, me “paqartësinë strategjike” të saj – pavarësi e panjohur dhe jo e mbështetur zyrtarisht, por e mbështetur materialisht – e ka mbrojtur deri tani këtë vend të vogël me 23 milionë banorë. I vogël, por i njëzetenjëti në botë për PBB dhe superfuqi teknologjike e planetit me dominimin – 90% të prodhimit botëror – në sektorin vendimtar të gjysmëpërçuesve të avancuar (dhe 50% në ata më pak të avancuar).

Nëse samiti i fundit midis Xi Jinping dhe Trump ka hedhur disa hije mbi mburojën amerikane për Tajvanin, aktualiteti gjeopolitik ka megjithatë më shumë se një aspekt inkurajues për ata që e kanë mësuar ta konsiderojnë të pashmangshëm betejën për jetën, duke parë se Pekini nuk e fsheh aspak synimin e tij aneksues.

Në veçanti, shembujt e Ukrainës dhe Iranit, në dallimet e tyre, i kanë dhënë Tajvanit një ide shumë realiste mbi efektivitetin që mund të ketë një konflikt ushtarak asimetrik, ku raportet e forcës janë të pabarabarta, por përballja në terren rezulton shumë më e vështirë sesa pritej për superfuqinë sulmuese.

Pyetja kyçe është: në çfarë mënyre një palë më e dobët ushtarakisht mund të pengojë një aktor më të fortë të arrijë një fitore të shpejtë dhe përfundimtare?

Can Kasapoğlu nga think tank-u Hudson Institute shpjegon mirë se si, dhe me çfarë “strategjish asimetrike”, Tajvani duhet të synojë të “fitojë kohë, të rrisë kostot dhe ta shndërrojë një konflikt lokal në një krizë globale”. Për shkak të pabarazisë së mjeteve, objektivi duhet të jetë “ta bëjë agresionin të papërballueshëm për Pekinin nga pikëpamja politike, ushtarake, teknologjike dhe ekonomike, duke shfrytëzuar njëkohësisht epërsinë e vet në sektorin e gjysmëpërçuesve në shkallë globale”. E gjithë kjo duke marrë parasysh sidomos skenarët e katërt dhe të pestë të sulmit kinez: subversion në shkallë të gjerë dhe luftë hibride (propagandë dhe sulme kibernetike), karantinë shtrënguese me pretekste civile (si rreziku i epidemisë), përshkallëzim gradual drejt një bllokade detare dhe më pas invazion të gjerë amfib.

Skenari i bllokadës është më i mundshmi, sepse Xi e konsideron më realist. “Kina mund të arrijë një bllokadë të hapur, duke përdorur fuqinë e saj detare dhe ajrore për të ndërprerë trafikun detar, për të kufizuar hapësirën ajrore dhe për të ndërprerë lidhjet e komunikimit mes Tajvanit dhe pjesës tjetër të botës”, shkruan Kasapoğlu. Ndikimi mbi Tajvanin do të ishte i menjëhershëm, sepse gazi natyror dhe qymyri përbëjnë rreth 83% të nevojave energjetike të ishullit: pothuajse të gjitha importet e LNG-së vijnë nga deti (nga Katari dhe Australia) dhe rezervat mund të mbarojnë brenda pak ditësh.

Sa i përket një sulmi të gjerë të shoqëruar me embargo, është e qartë se rezistenca e Tajvanit do të ishte e kufizuar pa përfshirjen e Shteteve të Bashkuara. Një studim i vitit 2023 nga Rand Corporation llogariste “kohëzgjatjen” e ishullit nën sulm në rreth 90 ditë, koha minimale që amerikanët të mobilizohen për të ndërhyrë në teatrin aziatik. Një punim më i fundit – nga Richard McGregor dhe Jude Blanchette i Lowy Institute – thekson se nuk do të bëhej fjalë vetëm për një nga pushtimet më ambicioze të historisë, por edhe se nënshtrimi i mëvonshëm i tajvanezëve do të ishte shumë i vështirë, duke kërkuar ndoshta dekada represioni kundër rezistencës së zgjatur.

Ndërkohë, qëndrueshmëria e parashikueshme e ishullit tregon një dallim thelbësor. Për Iranin, një nga elementët vendimtarë ka qenë kohezioni relativ i aparatit të regjimit, pavarësisht tensioneve të brendshme: një kohezion që mbulon ndarjen e thellë mes regjimit dhe shumicës së popullsisë. Tajvani, përkundrazi, është një demokraci e hapur dhe aftësia e tij për të rezistuar bazohet pikërisht në këtë fakt, në përfaqësimin e qytetarëve të tij.

Megjithatë, shembulli iranian ofron mësime të vlefshme për Tajvanin.

Të rezistosh goditjes fillestare
Teherani ka treguar se nëse sulmi i parë nuk e thyen plotësisht vendin, planet e agresorit çrregullohen. Irani ka përballuar sulme të përbashkëta SHBA-Izrael, duke treguar aftësi për të thithur goditjen dhe për të vazhduar funksionimin.

Studimi i ngushticës së Hormuzit
Irani ka shndërruar dobësinë në forcë duke kërcënuar bllokimin e një rruge kyçe detare. Minat, dronët dhe raketat kundër anijeve kanë rritur pasigurinë dhe kostot globale.

Mbjellja e pasigurisë
Ngushtica e Tajvanit është edhe më e rëndësishme për ekonominë botërore. Çdo ndërprerje do të kishte pasoja të mëdha për zinxhirët globalë të furnizimit.

Tajvani mund të përdorë këtë për të rritur koston e çdo agresioni kinez, duke e bërë atë të papërballueshëm politikisht dhe ekonomikisht.

Shembulli i Ukrainës tregon gjithashtu rëndësinë e mbijetesës së sulmit fillestar. Lufta në Ukrainë ka treguar se edhe një vend më i dobët mund të rezistojë dhe të ndryshojë rrjedhën e konfliktit, duke përdorur teknologji të lirë si dronët dhe lufta robotike detare.

Sipas Kasapoğlu, mbrojtja e Tajvanit do të varet gjithnjë e më shumë nga inovacione të ngjashme, sidomos nga sisteme autonome dhe raketa kundër anijeve. Tajvani tashmë zotëron ose do të marrë nga SHBA një arsenal të rëndësishëm deri në vitin 2028.

Në fund, gjysmëpërçuesit janë arma më e fortë strategjike e Tajvanit: bota nuk mund të funksionojë pa to. Një krizë në Tajvan do të shkaktonte rënie të madhe të PBB-së globale dhe një krizë ekonomike të përmasave historike.

Në përfundim, Tajvani duhet t’i bëjë të qartë botës se çdo luftë rreth tij do të ketë pasoja globale, duke krijuar një formë “parandalimi për të gjithë”.

Siç thekson Gideon Rachman:

“Tajvani nuk është koloni. Nëse tajvanezët vazhdojnë të kundërshtojnë inkorporimin e detyruar në Kinë, kanë shumë shanse të mbijetojnë, me ose pa mbështetjen amerikane.”