Shkëmbinjtë rozë zbulojnë një gjigant të fshehur në Antarktidë

Në kërkimin bashkëkohor glaciologjik, të kuptuarit e strukturës gjeologjike të fshehur nën akullnajat e mëdha të Antarktidës përfaqëson një nga sfidat më urgjente për parashikimin e rritjes së nivelit të detit. Një ekip studiuesish nga British Antarctic Survey (BAS) tani ka zgjidhur një enigmë dekadash të vjetër, duke e shndërruar një anomali sipërfaqësore në dukje margjinale – gurë graniti rozë të shpërndarë nëpër majat e errëta të Maleve Hudson në Antarktidën Perëndimore – në çelësin e një zbulimi me rëndësi të madhe shkencore: nën Akullnajën Pine Island shtrihet një trup i madh graniti i varrosur, gati 100 kilometra i gjerë dhe afërsisht 7 kilometra i trashë, i krahasueshëm në madhësi me rreth gjysmën e madhësisë së Uellsit. Ky zbulim hap perspektiva të reja si në historinë paleoklimatike të kontinentit Antarktik ashtu edhe në modelet parashikuese të sjelljes së ardhshme të shtresave të akullit.

Pika fillestare e hetimit ishte pikërisht ajo prani në dukje e pashpjegueshme: gurë graniti rozë të ndritshëm të vendosur në majat vullkanike të Maleve Hudson, shkëmbinj krejtësisht të palidhur me kontekstin gjeologjik përreth. Për të kuptuar origjinën e këtyre formacioneve, ekipi i BAS aplikoi datimin e zbërthimit radioaktiv, duke analizuar elementët e bllokuar brenda kristaleve të vogla minerale të nxjerra nga gurët. Rezultatet e vendosën formimin e këtyre shkëmbinjve rreth 175 milion vjet më parë, në periudhën Jurasike, kur Antarktida e sotme ishte ende pjesë e superkontinentit Gondwana.

Megjithatë, njohja e moshës së gurëve nuk shpjegoi se si arritën në majë të maleve. Ky zbulim i madh erdhi falë studimeve ajrore të kryera me Twin Otter të BAS dhe avionë të tjerë të pajisur me instrumente gravimetrike shumë të ndjeshme. Këto matje zbulojnë ndryshimet e vogla në fushën gravitacionale të Tokës të shkaktuara nga ndryshimet në dendësinë e shkëmbinjve themelorë: një shenjë karakteristike zbuloi praninë e një mase masive graniti të varrosur nën akull, me karakteristika fizike plotësisht të pajtueshme me ato të gurëve të mbledhur në sipërfaqe.

Lidhja midis blloqeve sipërfaqësore dhe strukturës nëntokësore lejoi rindërtimin e një mekanizmi mahnitës glaciologjik. Kur Shtresa e Akullit të Antarktidës Perëndimore ishte shumë më e trashë se konfigurimi i saj aktual – veçanërisht gjatë Maksimumit të Fundit Akullnajor, rreth 20,000 vjet më parë – Akullnaja Pine Island lëvizi rrënjësisht ndryshe. Rrjedha akullnajore ishte mjaft e fuqishme për të gërryer shkëmbinjtë nga bazamenti themelor dhe për t’i transportuar ato lart, duke i depozituar përfundimisht në kreshtat malore që dolën nga shtresa e akullit, si ishuj shkëmbinjsh në një det akulli.

Rëndësia e këtij zbulimi shkon përtej zgjidhjes së një enigme gjeologjike lokale. Akullnaja Pine Island është ndër zonat e Antarktidës që kanë përjetuar humbjen më të shpejtë të masës akullnajore në dekadat e fundit, duke kontribuar ndjeshëm në rritjen globale të nivelit të detit. Natyra e shkëmbit që ndodhet poshtë një akullnaje ndikon drejtpërdrejt në dinamikën e rrjedhës: litologjia përcakton se sa lehtë rrëshqet akulli mbi substratin dhe si lëviz uji bazal i shkrirë, me efekte të drejtpërdrejta në shkallën e rrjedhës në oqean.

Dr. Joanne Johnson, bashkautore e studimit dhe gjeologe në BAS, mblodhi mostrat gjatë punës në terren në Malet Hudson si pjesë e Bashkëpunimit Ndërkombëtar të Akullnajave Thwaites, një program i madh shkencor ndërkombëtar i dedikuar studimit të akullnajave më të prekshme të Antarktidës. Siç vuri në dukje ajo, “Shkëmbinj si këta përfaqësojnë një arkiv të jashtëzakonshëm se si ka ndryshuar planeti ynë me kalimin e kohës, një thesar informacioni rreth asaj që fshihet thellë nën shtresën e akullit, larg çdo vëzhgimi të drejtpërdrejtë.”

Metodologjikisht, studimi demonstron fuqinë e një qasjeje shumëdisiplinore në gjeofizikën polare: integrimi i gjeokronologjisë izotopike me gravimetrinë ajrore na lejon të lidhim vëzhgimet sipërfaqësore me struktura të varrosura ndryshe të paarritshme. Të dhënat që rezultojnë ushqehen në modele llogaritëse të përdorura për të simuluar reagimin e shtresave të akullit ndaj skenarëve të ardhshëm klimatikë, duke rafinuar vlerësimet e madhësisë së rritjes së nivelit të detit që pritet në dekadat dhe shekujt e ardhshëm.

Pyetje të hapura mbeten të shumta dhe sfiduese. Cilat struktura të tjera gjeologjike të varrosura ndodhen nën shtresat e akullit polar, dhe në çfarë mase ndikojnë ato në sjelljen e akullnajave? Si ka evoluar dinamika e Akullnajës Pine Island me kalimin e kohës në përgjigje të cikleve akullnajore-ndërakullnajore të Kuaternarit? Studiuesit e BAS planifikojnë të zgjerojnë fushatat e studimit ajror në zona të paeksploruara të Antarktidës Perëndimore, me qëllim ndërtimin e një harte gjithnjë e më të detajuar të substratit nënakullnajor. Ky informacion do të bëhet një mjet i domosdoshëm për vlerësimin më të saktë të ndikimit të rritjes së nivelit të detit në popullatat bregdetare në të gjithë botën./Lajmi i Fundit

Përktheu nga Tom’s Hardware