Kush janë vendet me ajrin më të pastër dhe më të ndotur në botë, lista

Vetëm 14 përqind e qyteteve në mbarë botën ofrojnë ajër të sigurt, një rënie nga 17 përqind në vitin e kaluar. Kompania zvicerane e monitorimit të ndotjes IQAir analizoi të dhënat nga 9,446 qytete në 143 vende, rajone dhe territore për raportin e saj të sapo publikuar “Cilësia e Ajrit në Botë 2025”.

Raporti tregon se cilësia e ajrit po përkeqësohet globalisht, kryesisht për shkak të ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu. Zjarret në pyje, stuhitë me pluhur dhe ngjarjet ekstreme të motit të intensifikuara nga djegia e lëndëve djegëse fosile kontribuuan në përkeqësimin e ajrit në vitin 2025.

Në vitin më të keq të zjarreve në BE, flakët përfshinë të gjithë kontinentin, duke arritur kulmin në gusht dhe duke shkatërruar fermat, pyjet dhe shtëpitë. Moti ekstrem shkaktoi të paktën 43 miliardë euro humbje ekonomike afatshkurtra, përfshirë efektet e valëve vdekjeprurëse të të nxehtit, përmbytjeve dhe thatësirave.

OBSH-ja përcakton kufij të sigurt për PM2.5 — grimcat e imëta të ajrit — për shkak të rreziqeve për shëndetin. Grimcat më të vogla se 2.5 mikrometra mund të depërtojnë thellë në mushkëri dhe të hyjnë në qarkullimin e gjakut, duke shkaktuar probleme të frymëmarrjes, sëmundje kardiovaskulare dhe kancer.

Vetëm tre vende evropiane përmbushën udhëzimet e sigurisë së OBSH-së për PM2.5 në vitin 2025: Andorra, Estonia dhe Islanda. Globalisht, vetëm 13 vende dhe territore ranë brenda kufijve të sigurt, duke përfshirë Australinë, Barbadosin, Bermuden, Polinezinë Franceze, Grenadën, Kaledoninë e Re, Panamanë, Porto Rikon, Reunionin dhe Ishujt Virgjër të SHBA-së. Kjo do të thotë se 130 nga 143 vendet e mbuluara — ose 91% — nuk i përmbushën udhëzimet.

Pesë vendet më të ndotura ishin Pakistani (67.3 µg/m³), Bangladeshi (66.1 µg/m³), Taxhikistani (57.3 µg/m³), Çadi (53.6 µg/m³) dhe Republika Demokratike e Kongos (50.2 µg/m³). 25 qytetet më të ndotura ndodheshin në Indi, Pakistan dhe Kinë, me Indi që strehon tre nga katër qytetet më të ndotura. Loni në Uttar Pradesh regjistroi një përqendrim mesatar vjetor të PM2.5 prej 112.5 µg/m³ — 23% më i lartë se në vitin 2024 dhe mbi 22 herë më i lartë se udhëzimi i OBSH-së.

Në kontrast, Nieuwoudtville në Afrikën e Jugut ishte qyteti më pak i ndotur, me një përqendrim mesatar vjetor të PM2.5 prej 1.0 µg/m³. Rajoni Namaqualand të Karoo është i njohur për lulëzimin e tij vjetor dhe tërheq entuziastë të natyrës.

Në Evropë, në vitin 2025, 23 vende regjistruan rritje të përqendrimeve mesatare vjetore të PM2.5, 18 regjistruan ulje dhe një u shtua rishtazi. Ndotja u rrit mbi 30% në Zvicër dhe Greqi për shkak të tymit të zjarreve nga Amerika e Veriut dhe Sahara, ndërsa Malta shënoi rënien më të madhe me gati 24%, për shkak të kalimit në energji të rinovueshme dhe politikave të reduktimit të emetimeve të trafikut.

IQAir gjithashtu ofron renditje në kohë reale. Në momentin e shkrimit, Parisi, Pekini, Daka, Wuhan dhe Seul ishin ndër pesë qytetet më të ndotura globalisht. Londra renditej gjithashtu ndër 10 qytetet më të ndotura.

Shërbimi i Monitorimit të Atmosferës Koperniku (CAMS) i BE-së paralajmëroi për nivele të larta PM2.5 në Evropë, shkaktuar nga amoniaku bujqësor, poleni dhe moti i ndenjur. Gjermania, Franca, Holanda, Belgjika, Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda priteshin të preken nga këto nivele në ditët në vijim.

Raporti i IQAir evidenton mungesën e të dhënave në disa vende. Vetëm një pjesë e popullsisë globale ka akses në informacion hiper-lokal dhe në kohë reale mbi cilësinë e ajrit. Në mars 2025, administrata Trump hoqi programin global të monitorimit të cilësisë së ajrit të Departamentit të Shtetit, duke lënë miliona njerëz pa të dhëna.

Qendra për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA) raportoi se përpjekjet e monitorimit në 44 vende u dobësuan, ndërsa gjashtë vende mbetën pa monitorim.

Drejtori ekzekutiv i IQAir Global, Frank Hammes, thekson:

“Pa monitorim, nuk mund ta kuptojmë plotësisht se çfarë ka në ajrin që thithim. Zgjerimi i aksesit në të dhëna në kohë reale fuqizon komunitetet të veprojnë. Duke ulur emetimet dhe adresuar ndryshimet klimatike, mund të arrijmë përmirësime të qëndrueshme në cilësinë e ajrit global.”