Misteri në hapësirë: Çfarë janë “pikat e vogla të kuqe”? Hipoteza e vrimës së zezë si yll

Katër vjet në misionin e tij, Teleskopi Hapësinor James Webb përballet me atë që duket të jetë një mister i vërtetë: “pika të vogla të kuqe”, anomali kozmike që duken të vogla, por të ndritshme në pothuajse çdo imazh që merr teleskopi. Padyshim që është tema më e nxehtë shkencore e momentit, me qindra studime që përpiqen t’i kuptojnë ato, megjithëse një zgjidhje e pranuar gjerësisht duket ende larg.

Siç raportohet nga CNN, Jenny Greene, profesoreshë e shkencave astrofizike në Universitetin e Princetonit, pranoi habinë e komunitetit shkencor: “Kjo është hera e parë në karrierën time që kam studiuar një objekt ku nuk kemi absolutisht asnjë kuptim pse duket në atë mënyrë. Mendoj se është e drejtë t’i quajmë një mister.” Fillimisht, mendohej se ato mund të ishin galaktika masive nga universi i hershëm ose vrima të zeza të mbështjella me pluhur, por çdo vëzhgim i ri ka hedhur poshtë pritjet e mëparshme.

Emri “pika të vogla të kuqe” u shpik në vitin 2024 nga Jorryt Matthee për të zëvendësuar termin teknik, dhe padyshim më pak intuitiv, “emetues H-alfa me brez të gjerë”. Arsyeja pse u zbuluan vetëm tani qëndron në fuqinë e teleskopit James Webb: teleskopët më të vjetër si Hubble nuk kishin rezolucionin ose ndjeshmërinë e nevojshme në gjatësitë e valëve të thella infra të kuqe për t’i zbuluar ato.

Ngjyra e kuqe e këtyre objekteve është për shkak të zhvendosjes së kuqe, shtrirjes së dritës së shkaktuar nga zgjerimi i universit ndërsa udhëton drejt Tokës, por edhe për shkak të një karakteristike të brendshme që po trondit teoritë e vjetra.

Sipas CNN, interpretimi fillestar i shihte këto pika si vrima të zeza në rritje të rrethuara nga pluhuri, por sot orientimi po ndryshon. “Ne besojmë se ato nuk janë të kuqe për shkak të pluhurit, por për shkak të gazit të hidrogjenit”, shpjegoi Matthee. Objektet duket se janë të kudondodhura në universin e hershëm, duke datuar që nga miliarda vitet e para pas Big Bengut, ndërsa ato janë jashtëzakonisht të rralla në universin e afërt. Për këtë arsye, shton shkencëtari, “pikat e vogla të kuqe mund të jenë lidhja që mungon; ato mund të jenë faza e lindjes, ose faza neonatale, në formimin e vrimave të zeza supermasive”.

Një pikë kthese në kërkim erdhi me programin Rubies, të udhëhequr nga Anna de Graaff e Qendrës Harvard-Smithsonian për Astrofizikë. Studimi i një objekti të quajtur “Shkëmbi” zbuloi karakteristika që nuk korrespondojnë as me një galaktikë normale dhe as me një vrimë të zezë me pluhur. Sipas de Graaff, drita nga këto objekte absorbohet nga një gaz hidrogjeni i dendur dhe i nxehtë që rrethon një motor qendror: “Diçka që nuk është vërejtur kurrë më parë”. Në disa punime, studiuesi shkon aq larg sa i quan ato “yje vrimash të zeza”, pasi një vrimë e zezë qendrore do të gjeneronte energji duke ndriçuar gazin përreth në një mënyrë yjore. Kjo hipotezë do të përputhej me teorinë e kuazi-yjeve, të zhvilluar në vitin 2006.

Për astronomët, kjo është surpriza më e madhe e misionit James Webb, një mision prej 10 miliardë dollarësh që më në fund po i sjell diçka “vërtet të panjohur” njerëzimit./Lajmi i Fundit