Një dinamikë thellë brenda Tokës ndikon në klimën globale më shumë nga sa mendojmë

Një dinamikë e thellë brenda Tokës jo vetëm që po formëson sipërfaqen e planetit, por gjithashtu po luan një rol kyç në formësimin e klimës globale. Kjo shpjegohet nga autorët e një studimi të ri të botuar në Communications Earth & Environment (Nature), i cili rindërton se si tektonika e pllakave ka ndikuar në klimë gjatë 540 milionë viteve të fundit.

Për dekada të tëra, besohej se emetimet kryesore natyrore të dioksidit të karbonit përgjegjëse për luhatjet e mëdha të klimës në të kaluarën vinin kryesisht nga vullkanet e lidhura me zonat ku përplasen pllakat tektonike. Por gjetjet e studimit tregojnë se kjo pikëpamje është e paplotë. “Analizat tona tregojnë se karboni i lëshuar nga lëvizja e pllakave tektonike ka të ngjarë të ketë nxitur tranzicione midis klimave akullnajore dhe serë gjatë pjesës më të madhe të historisë së Tokës”, shpjegon autori kryesor i studimit, Dr. Ben R. Mather i Universitetit të Melburnit.

Sipas studiuesve, kontributi i zinxhirëve të mëdhenj vullkanikë – siç janë ato të Unazës së Zjarrit të Paqësorit – u bë dominues vetëm relativisht kohët e fundit. “Rezultatet tona ndihmojnë në shpjegimin e disa prej tranzicioneve kryesore klimatike të së kaluarës, nga akullnaja paleozoike në periudhat e ngrohta mezozoike, deri në epokën aktuale të akullnajave të Cenozoic”, vëren Profesor Dietmar Müller, bashkautor i studimit dhe Profesor i Gjeofizikës në Universitetin e Sidneit.

Këto prova të reja përforcojnë idenë se klima e Tokës ndikohet thellësisht nga ciklet natyrore të karbonit në një shkallë gjeologjike. Ky parim del gjithashtu nga vlerësimet e Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike (IPCC), sipas të cilit ndryshimet afatgjata në përqendrimin e CO₂ janë një nga faktorët kryesorë që rregullojnë evolucionin e klimës së planetit.

Pse Tektonika e Pllakave Ndikon në Klimën Globale: Çfarë Shpjegojnë Studiuesit

Studimi i ri thellohet në mekanizmat që lidhin lëvizjet e pllakave tektonike me klimën e Tokës, duke u përqendruar në të ashtuquajturin cikël të thellë karboni. Historikisht, shpjegojnë autorët, burimet kryesore natyrore të dioksidit të karbonit atmosferik mendohej të ishin harqet vullkanike të formuara përgjatë kufijve konvergjentë të pllakave. “Për një kohë të gjatë, këto harqe mendohej të ishin kontribuesit kryesorë në lirimin e CO₂ në atmosferë”, shkruajnë studiuesit në një artikull në The Conversation.

Megjithatë, të dhënat e reja sugjerojnë se një rol më të rëndësishëm luajnë zonat ku ndahen pllakat tektonike, siç janë kreshtat e oqeanit të mesëm dhe çarjet kontinentale. “Ne propozojmë që këto mjedise kanë luajtur një rol shumë më të madh në përcaktimin e cikleve të karbonit të Tokës gjatë kohës gjeologjike”, shpjegojnë autorët, duke treguar se është pikërisht këtu që karboni i akumuluar në sedimentet e detit të thellë mund të lirohet progresivisht në qarkullim.

Kreshtat e mes-oqeanit ku ndahet korja kanë luajtur një rol më të rëndësishëm në ciklin e karbonit.

Një faktor kyç është mënyra se si oqeanet sekuestrojnë dioksidin e karbonit atmosferik, duke e ruajtur atë në sedimentet e shtratit të detit. Me lëvizjen e ngadaltë të pllakave, këto sedimente transportohen dhe, në disa raste, ridrejtohen në brendësi të Tokës përmes zonave të subduksionit. “Duke përdorur modele kompjuterike që rindërtojnë migrimin e pllakave, ne ishim në gjendje të parashikonim gjendjet kryesore klimatike – serën dhe akullnajat – për 540 milion vitet e fundit”, vërejnë studiuesit.

Studimi gjithashtu sqaron pse kontributi i harqeve vullkanike është rritur vetëm në 100-120 milion vitet e fundit: përhapja e organizmave planktonikë të aftë për të prodhuar sedimente të pasura me karbon ka ndryshuar ekuilibrin e ciklit natyror të karbonit. “Ky proces është bërë dominues vetëm relativisht kohët e fundit”, vërejnë studiuesit, duke ofruar një perspektivë të re se si proceset tektonike vazhdojnë të ndikojnë në klimën e Tokës/fanpage