OBSH: “Obeziteti, një alarm – kriza globale që rrezikon shëndetin e të gjithëve”

Obeziteti është një sëmundje kronike, recidivuese dhe shumëfaktoriale, e cila tani ka arritur nivelin e një epidemie globale.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), obeziteti përkufizohet si akumulimi i tepërt i indit dhjamor që mund të ndikojë negativisht në shëndetin e njeriut. Vlerësimi klinik bazohet kryesisht në Indeksin e Masës Trupore (BMI), me një vlerë ≥30 kg/m² që tregon obezitet.

Kategorizimi i fundit i obezitetit sugjeron kombinimin e BMI-së me faktorë antropometrikë dhe funksionalë, siç është indi dhjamor i tepërt, i cili dokumentohet duke matur perimetrin e belit (mbi 88 cm konsiderohet i tepërt për gratë, ndërsa 102 cm për burrat), raportin bel-gjatësi (raporti bel-gjatësi >0.5) ose matjen direkte të yndyrës trupore (p.sh., me DEXA – Absorptiometri me rreze X me energji të dyfishtë).

Qasja e re gjithashtu merr në konsideratë ndikimin funksional të indit dhjamor të tepërt, siç është mosfunksionimi i nyjeve, mushkërive, zemrës dhe veshkave, si dhe kufizimi i aktiviteteve të përditshme.

Obeziteti shoqërohet me sëmundje të shumta metabolike, kardiovaskulare dhe neoplastike, si dhe me rritje të vdekshmërisë.

Studimet epidemiologjike dokumentojnë një korrelacion linear midis rritjes së BMI-së dhe fillimit të diabetit mellitus të tipit 2, duke i cilësuar këto si “epidemi binjake”, që ndikojnë ndjeshëm në hartimin e politikave shëndetësore, ekonominë dhe qëndrueshmërinë e sistemeve të kujdesit shëndetësor. Obeziteti gjithashtu vazhdon të mbartë një stigmë të padurueshme, duke ndikuar në shëndetin mendor dhe pranimin shoqëror të individëve.

Prevalenca e obezitetit është rritur me shpejtësi në dekadat e fundit, si tek të rriturit, ashtu edhe tek fëmijët. Studimet epidemiologjike tregojnë se incidenca e obezitetit është më shumë se dyfishuar që nga vitet 1980, si në vendet e zhvilluara, ashtu edhe në ato në zhvillim.

Variacione të konsiderueshme gjeografike vërehen brenda Evropës, me vendet e Evropës Jugore që tregojnë norma veçanërisht të larta, duke reflektuar ndryshime në stilin e jetës dhe largimin nga dieta mesdhetare.

Sipas vlerësimeve të OBSH-së, në Greqi, 37.9% e të rriturve janë mbipeshë dhe 24.9% janë obezë. Fatkeqësisht, vendi renditet i dyti në obezitetin e fëmijërisë, me më shumë se 2 në 5 fëmijë nën 14 vjeç që jetojnë me mbipeshë (BMI 25–29.9) dhe/ose obezitet.

Stilet moderne të jetesës sedentare janë një nga faktorët kryesorë të modifikueshëm që kontribuojnë në fillimin e obezitetit. Aktiviteti fizik i reduktuar ditor, i kombinuar me rritjen e kohës para ekraneve të kompjuterëve dhe telefonave celularë, çon në një ulje të konsiderueshme të shpenzimit të energjisë dhe ndryshon homeostazën metabolike të trupit. Në të njëjtën kohë, modeli modern i të ushqyerit perëndimor është një faktor kyç shkaktar në zhvillimin e obezitetit.

Zakonet mbizotëruese dietike në shoqëritë moderne karakterizohen nga një konsum në rritje i ushqimeve shumë të përpunuara dhe me kalori të larta, të pasura me acide yndyrore të ngopura dhe trans, karbohidrate të thjeshta (sheqerna) dhe natrium, të kombinuara me një konsum të pamjaftueshëm të fibrave. Ky model promovon një ekuilibër pozitiv afatgjatë të energjisë dhe ndryshon mekanizmat që rregullojnë metabolizmin dhe marrjen e ushqimit.

Menaxhimi terapeutik i obezitetit kërkon një qasje holistike dhe të individualizuar. Trajtimi bazohet kryesisht në ndërhyrjet për modifikimin e stilit të jetës dhe sjelljes dietike, të cilat duhet të përqendrohen në kufizimin e kalorive, yndyrnave dhe sheqernave, si dhe në rritjen e konsumit të perimeve. Rekomandohet gjithashtu rritja e aktivitetit fizik dhe modifikimi i sjelljeve të marrjes dietike.

Një humbje peshe prej 5–10% të peshës fillestare ofron përfitime të konsiderueshme metabolike dhe kardiovaskulare, si rregullimi i glukozës në gjak, profileve të lipideve dhe presionit të gjakut. Një ndihmë e vlefshme në humbjen e peshës është përdorimi i analogëve të GLP-1 dhe/ose në kombinim me GIP, të cilët kanë kontribuar ndjeshëm në menaxhimin e obezitetit.

Megjithatë, mirëmbajtja afatgjatë e humbjes së peshës mbetet veçanërisht sfiduese. Mekanizmat kompensues fiziologjikë, si ulja e metabolizmit bazal dhe rregullimet neurohormonale që rrisin ndjenjat e urisë, kontribuojnë në rifitimin e peshës.

Për më tepër, faktorët psikosocialë, si stresi kronik, mund të ndikojnë negativisht në respektimin e trajtimit. Për këtë arsye, një qasje holistike ndaj obezitetit nga një ekip multidisiplinar, që përfshin mjek, dietolog dhe specialist të shëndetit mendor, është absolutisht thelbësore.

Si përfundim, obeziteti është një problem kompleks shëndetësor, i ndikuar nga stilet moderne të jetesës. Trajtimi i tij bazohet si në ndryshimet në zakonet dietike dhe rritjen e aktivitetit fizik, ashtu edhe në përdorimin e medikamenteve, si dhe në përpjekjet më të gjera të shëndetit publik që synojnë parandalimin e sëmundjes, ruajtjen e një peshe të shëndetshme trupore dhe kufizimin e ndërlikimeve./Lajmi i Fundit