Çfarë është ligji FISA që Trump dëshiron të zgjatet dhe pse po rezistojnë ligjvënësit?

Kongresi Amerikan ka votuar për të zgjatur përkohësisht një ligj që po skadon dhe që rregullon mënyrën se si agjencitë e inteligjencës mund të mbledhin informacione nga kompanitë amerikane të telekomunikacionit.

Ndërsa Akti i Mbikëqyrjes së Inteligjencës së Jashtme, FISA kaloi dekada pa polemika, ligji i vitit 1978 vitet e fundit ka zemëruar ligjvënësit e të dyja partive për mënyrën se si i trajton komunikimet dixhitale.

Një pjesë e ligjit, e njohur si Seksioni 702, i jep Agjencisë së Sigurisë Kombëtare (NSA) autoritetin për të spiunuar të huajt duke përdorur të dhëna të nxjerra nga infrastruktura dixhitale e SHBA-së. Kritikët thonë se seksioni i lejon NSA-së dhe agjencive me të cilat ajo bashkëpunon, siç është FBI-ja, të nxjerrin sasi të mëdha informacioni të individëve pa urdhër arresti.

Dhoma e Përfaqësuesve dhe Senati i SHBA-së votuan të premten për të zgjatur ligjin për 10 ditë, pasi dështuan të siguronin një autorizim afatgjatë që presidenti amerikan, Donald Trump e ka kërkuar.

Çfarë është Fisa?

Akti i Mbikëqyrjes së Inteligjencës së Jashtme i vitit 1978, FISA rregullon lloje të caktuara të mbledhjes së informacionit të huaj dhe detyron ndihmën e kompanive të telekomunikacionit amerikan.

Gjykata Fisa e themeluar nga Kongresi shqyrton kërkesat e qeverisë amerikane për miratimin e mbikëqyrjes elektronike, kontrolleve fizike dhe veprimeve të tjera hetimore që bien nën ligj. Ajo siguron që NSA t’i përmbahet kërkesave si të ligjit Fisa ashtu edhe të Kushtetutës së SHBA-së, Amendamenti i Katërt i së cilës mbron individët nga kontrollet dhe sekuestrimet e paarsyeshme.

Sipas NSA-së, pasi merr autorizimet për të mbledhur informacione të inteligjencës së huaj, NSA shpesh punon me agjencitë e zbatimit të ligjit, siç është FBI-ja, për të lidhur pikat midis aktorëve me bazë të huaj dhe aktiviteteve të tyre në SHBA.

Çfarë bën projektligji Fisa?

Përpjekjet për të riautorizuar ligjin për pesë vjet kanë dështuar së fundmi në Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA-së.

Seksioni 702, i cili iu shtua ligjit në vitin 2008, i lejon qeverisë të mbledhë komunikimet e jo-qytetarëve që ndodhen jashtë SHBA-së pa një urdhër kërkimi, si dhe të mbledhë të dhëna të amerikanëve që janë në kontakt me të huaj të synuar, sipas CBS News, partnerit mediatik amerikan të BBC-së.

“Qeveria amerikane angazhohet në mbikëqyrje masive dhe pa mandat të thirrjeve telefonike, mesazheve me tekst, emaileve dhe komunikimeve të tjera elektronike të amerikanëve dhe të huajve”, ka thënë Unioni Amerikan për Liritë Civile.

“Informacioni i mbledhur sipas ligjit pa mandat mund të përdoret për të ndjekur penalisht dhe burgosur njerëz, madje edhe për krime që nuk kanë të bëjnë fare me sigurinë kombëtare.”

Zyrtarët e sigurisë kombëtare thonë se Seksioni 702 është jetik në ndërprerjen e komploteve terroriste, spiunazhit të huaj, trafikut ndërkombëtar të drogës dhe ndërhyrjeve kibernetike.

Ata kanë thënë se nevoja për t’u drejtuar gjyqtarëve për urdhër-arreste do të ngadalësonte operacionet e tyre dhe do t’i bënte më pak efikase. Ata gjithashtu pohojnë se shpesh kryejnë hetime për të identifikuar viktimat e mundshme ose për të parandaluar krimet – të dyja këto mund të mos mbulohen nga urdhër-arreste.

Akti duhej të skadonte të hënën, por dhoma e ulët votoi unanimisht të premten për ta zgjatur atë deri më 30 prill dhe Senati votoi unanimisht për të miratuar zgjatjen afatshkurtër disa orë më vonë, duke i hapur rrugën negociatave të mëtejshme.

Ata që duan të reformojnë ligjin vijnë nga të dyja anët e korridorit dhe janë të etur të ndalojnë boshllëkun e “kërkimit nga prapaskena” – mundësinë për të nxjerrë të dhëna nga përgjimet amerikane pa urdhër arresti.

Udhëheqësi i shumicës në Senat, John Thune, ka sinjalizuar mundësinë e reformimit të projektligjit, por nuk ka dhënë ndonjë garanci.

Çfarë dëshiron Trump?

Administrata Trump u ka bërë presion republikanëve që të pranojnë një riautorizim 18-mujor të ligjit pa asnjë ndryshim, por ligjvënësit nga të dyja anët e kundërshtojnë atë sepse, thonë ata, kjo përbën mbikëqyrje pa mandat të amerikanëve.

Trump ka pohuar se ishte viktimë e abuzimit më të keq dhe më të paligjshëm të FISA-s në historinë e SHBA-së gjatë fushatës së tij presidenciale të vitit 2016 kundër ish-Sekretares së Shtetit të SHBA-së Hillary Clinton dhe gjatë fushatës së tij të vitit 2020 kundër Presidentit Joe Biden.

Megjithatë, ai e ka zbutur qëndrimin e tij këtë javë dhe ka bërë thirrje që projektligji të zgjatet pa reforma, duke postuar në mediat sociale të martën se ushtria amerikane ka nevojë urgjente për Seksionin 702 për të pasur sukses në fushën e betejës, veçanërisht pas operacioneve të SHBA-së në Venezuelë dhe Iran.

Të mërkurën, ai postoi: “Jam i gatshëm të rrezikoj heqjen dorë nga të Drejtat dhe Privilegjet e mia si Qytetar për Ushtrinë dhe Vendin tonë të Madh!”/ BBC shqiperoi euronews/