Kriza klimatike: Si po e shkatërron planetin lufta e Rusisë kundër Ukrainës

Kanë kaluar katër vjet që kur Rusia nisi luftën e saj të agresionit në shkallë të gjerë kundër Ukrainës, duke shkaktuar konfliktin më të madh në tokën evropiane që nga Lufta e Dytë Botërore.

Sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, numri i ushtarëve të vrarë, të plagosur ose të zhdukur nga të dyja palët ka arritur në 1.8 milion, ndërsa numri i të vdekurve civilë vetëm në Ukrainë po i afrohet 15,000.

Gati gjashtë milionë ukrainas janë larguar nga vendi i tyre, ndërsa afërsisht 3.7 milionë janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre dhe të zhvendosen diku tjetër në vend.

Përveç plagëve të mëdha të pikëllimit dhe terrorit, peizazhi natyror i Ukrainës është shkatërruar gjithashtu. Pavarësisht se mbulon më pak se gjashtë përqind të sipërfaqes së kontinentit, Ukraina është shtëpia e një të tretës së biodiversitetit të Evropës. Por lufta ka rritur presionin mbi mbi një mijë specie të kërcënuara kafshësh, bimësh dhe kërpudhash.

Pamjet video të tankeve të mbushura me gaz, infrastrukturës së shkatërruar dhe flakëve të pakontrollueshme kanë nxjerrë në pah gjithashtu se si lufta dhe veprimet ushtarake janë bërë një nga ndotësit kryesorë në botë, pavarësisht vëmendjes së pakët që marrin.

Kostoja e karbonit e luftës së Rusisë kundër Ukrainës

Iniciativa për Llogaritjen e GS-ve të Luftës ka llogaritur emetimet e karbonit të krijuara që nga fillimi i luftës së Rusisë kundër Ukrainës.

Sipas raportit të fundit, viti i katërt i konfliktit ka rritur emetimet e gazrave serrë me 75 milionë ton metrikë ekuivalent CO2 (tCO2e), duke e çuar totalin që nga 24 shkurti 2022 në një shifër marramendëse prej 311 milionë tCO2e.

Kjo është pothuajse ekuivalente me emetimet vjetore të Francës ose emetimet vjetore globale nga energjia e përdorur për të pompuar ujin.

Këto emetime rrjedhin nga lufta (tanket dhe makineritë që punojnë me lëndë djegëse fosile), zjarret në peizazh, infrastruktura energjetike, migrimi, aviacioni civil dhe rindërtimi.

Kriza klimatike “përkeqëson” ndikimin e luftës në Ukrainë.

Ndërsa emetimet u rritën në të gjitha këto kategori gjatë vitit të katërt të pushtimit, zjarret në peizazh u rritën për të dytin vit radhazi, duke përbërë 23 përqind të emetimeve të përgjithshme.

Në vitin 2025, Ukraina regjistroi 1.39 milion hektarë zjarre natyrore, duke tejkaluar shumë nivelet e para luftës. Lajmi vjen ndërsa organizatat bamirëse ukrainase po përpiqen me dëshpërim të rigjallërojnë vendin duke mbrojtur jetën e egër dhe madje duke ndihmuar ushtarët të shërohen nga plagët psikologjike.

“Kushtet jashtëzakonisht të nxehta dhe të thata – me shumë mundësi të intensifikuara nga ngrohja globale – i kanë shndërruar edhe shkëndijat e vogla nga luftimet në flakë të pakontrollueshme, ndërsa shuarja e zjarreve ka mbetur e pamundur”, thuhet në raport.

Ekspertët thonë se ky “cikli vicioz” nënvizon se si konflikti i armatosur dhe ndryshimi i klimës “e përkeqësojnë njëri-tjetrin”. Emetimet nga përpjekjet e rindërtimit janë rritur gjithashtu, veçanërisht në sektorin e energjisë. Kjo vjen pas sulmeve intensifikuese të Rusisë ndaj infrastrukturës së ngrohjes dhe energjisë elektrike të Ukrainës gjatë dimrit të ashpër të viteve 2025-2026.

Ukraina, një luftë e ushqyer nga lëndët djegëse fosile

Konsumi i lëndëve djegëse fosile, siç është ai për tanket dhe avionët luftarakë, përbën pjesën më të madhe të emetimeve globale të luftës. Në vitin e katërt të luftës kundër Ukrainës, ai përbënte mbi një të tretën (37 përqind) të emetimeve të konfliktit.

Pjesa tjetër vjen kryesisht nga prodhimi i municioneve dhe zëvendësimi i pajisjeve ushtarake të shkatërruara. “Pavarësisht stabilitetit relativ të fronteve, luftimet e vazhdueshme – të karakterizuara nga sulme të pamëshirshme dhe beteja intensive lokale – kanë mbështetur kërkesë të lartë për karburant dhe konsum municionesh”, shton raporti.

“Edhe pse taktikat e fushëbetejës dhe përdorimi i pajisjeve kanë evoluar, forcat e armatosura ende mbështeten shumë në lëndët djegëse fosile për të furnizuar me energji tanket, automjetet e blinduara dhe rrjetin logjistik në zgjerim që mbështet operacionet ushtarake.”

Emetimet ushtarake janë përgjegjëse për afërsisht 5.5 përqind të emetimeve globale, megjithatë shkalla e ndotjes së tyre shpesh nuk raportohet, madje as në BE. Për këtë arsye, një numër në rritje i organizatave po bëjnë thirrje për transparencë më të madhe.

“Evropa nuk mund të pretendojë lidershipin e klimës nëse emetimet e saj ushtarake mbeten të errëta”, thotë Dr. Soroush Abolfathi, profesor i asociuar në Universitetin e Warwick dhe anëtar i The War on Climate. “Ushtritë e botës vlerësohet se gjenerojnë rreth 5.5 përqind të emetimeve globale, megjithatë BE lë rreth 82 përqind të emetimeve të saj ushtarake jashtë librave.”

Kompensimi i parë në botë për klimën

Në samitin e OKB-së COP30 në Belém nëntorin e kaluar, Ukraina njoftoi qëllimin e saj për ta mbajtur Rusinë përgjegjëse për këto emetime të lidhura me luftën.

Qeveria ukrainase do të paraqesë një kërkesë për kompensim këtë vit nën kategorinë e Dëmit Mjedisor të Regjistrit të Ukrainës, duke kërkuar që Rusia të paguajë më shumë se 37 miliardë euro në atë që do të ishte rasti i parë në botë i kompensimit të klimës për luftën.

Kjo shumë u llogarit duke përdorur një “kosto sociale të karbonit” prej 185 dollarësh (rreth 156.90 euro) për tCO2e./Lajmi i Fundit