Media greke: “Një mrekulli e fshehur nën tokën Shqiptare - liqeni termal që ndryshon gjithçka”

Në një thellësi prej 127 metrash, studiuesit kanë hartuar liqenin termik nëntokësor më të madh të regjistruar ndonjëherë. “Liqeni Neurona” nuk është vetëm një paradoks gjeologjik; ai ngre pyetje të reja rreth sistemeve të ujërave nëntokësore, energjisë gjeotermale dhe mbrojtjes së ekosistemeve të brishta.

Në zonën malore pranë kufirit shqiptaro-grek, ku guri gëlqeror krijon avull, shkencëtarët kanë konfirmuar një zbulim direkt nga një roman: një liqen masiv termik nëntokësor i fshehur thellë brenda Shpellës Atmos. Liqeni, i quajtur “Liqeni Neurona”, shtrihet afërsisht 127 metra nën sipërfaqe dhe tani konsiderohet liqeni termik nëntokësor më i madh i regjistruar ndonjëherë.

Hartimi u krye duke përdorur një kombinim të teknologjive LiDAR dhe sonar, duke u lejuar studiuesve të përcaktojnë me saktësi dimensionet e tij: afërsisht 138 metra i gjatë dhe 42 metra i gjerë, me një vëllim uji që tejkalon 8,300 metra kub. Ky trup uji i ngrohtë dhe i pasur me minerale mban një temperaturë konstante prej afërsisht 26°C.

Një studiues qëndron pranë Liqenit Neuron brenda Shpellës Atmos në Shqipëri, ku shkencëtarët kanë konfirmuar ekzistencën e liqenit termik nëntokësor më të madh të njohur, 127 metra nën tokë.

Përtej madhësisë së tij mbresëlënëse, liqeni është pjesë e një mjedisi unik gjeologjik. Zona karakterizohet nga “speleogjeneza sulfurike”, një proces në të cilin ujërat e pasura me sulfur hidrogjeni reagojnë me oksigjenin për të formuar acid sulfurik, i cili gërryen gurin gëlqeror dhe krijon dhoma të gjera nëntokësore. Matjet brenda shpellave kanë regjistruar përqendrime të sulfurit të hidrogjenit në ajër dhe temperatura që pasqyrojnë aktivitetin e vazhdueshëm hidrotermal.

Një nga zbulimet më të habitshme ka të bëjë me dinamikën e sistemit të ujërave nëntokësore. Eksperimentet e gjurmimit të ngjyrave, të botuara në Revistën Ndërkombëtare të Speleologjisë, kanë treguar se ujërat lëvizin me shpejtësi deri në dhjetëra kilometra në ditë. Ky rezultat përmbys imazhin tradicional të ujërave të thella “të ngadalta”, duke treguar për një rrjet karstik shumë të ndërlidhur.

Ky zbulim ka implikime të drejtpërdrejta mjedisore. Në sisteme të tilla, ndikimet sipërfaqësore – ndotja, ndryshimet e përdorimit të tokës, projektet inxhinierike – mund të transportohen nën tokë më shpejt se sa mendohej më parë. Prandaj, kjo nuk është një “mrekulli” e izoluar natyrore, por pjesë e një rrjeti ekologjik më të madh dhe më të ndjeshëm.

 Veçoritë e metodologjisë së shpellës dhe faunës: (A) Metoda e përdorur për të vlerësuar dendësinë larvore të specieve Chironomus sp. (Chironomidae) dhe Contacyphon palustris (Scirtidae), d.m.th., numërimi i individëve brenda një kuadrati 15 × 15 cm. (B) Grumbullime të dendura të larvave të verdha, nimfave të bardha apodale dhe brumbujve të rritur kafe të C. palustris të vëzhguar në brigjet shkëmbore të rrjedhës së squfurit. (C) Ekzemplari i rritur i Euscorpius sulfur (Euscorpiidae) i gjetur në gropat e thella të shpellës, i fotografuar nën rrezatim ultravjollcë. (D) Grumbullim i dendur i bishtave të pranverës të identifikuara si një specie e papërshkruar e Acheroxenylla (Hypogastruridae) e vëzhguar në biofilma të trashë kafe që mbulojnë brigjet e pellgjeve të vogla të ndenjura të vendosura në Kishën e Squfurit.

Shpellat e nxehta dhe të pasura me squfur të rajonit strehojnë gjithashtu ekosisteme të pazakonta. Studimet e botuara në revistën shkencore Diversity përshkruajnë mjedise ku jeta nuk varet nga rrezet e diellit, por nga energjia kimike, duke mbështetur komunitete të specializuara të organizmave. Studiuesit thonë se këto të dhëna ofrojnë një bazë thelbësore për strategjitë e ardhshme të ruajtjes.

Në të njëjtën kohë, komuniteti shkencor ka nxjerrë në pah tashmë rreziqet e mundshme për sistemin që rrjedhin nga ndërhyrjet në zonën më të gjerë të pellgut. Projektet jashtë Shqipërisë gjithashtu mund të ndikojnë në kiminë dhe stabilitetin e shpellave, përmes lidhjeve hidrologjike nëntokësore.

“Liqeni Neuron” na kujton se zona të gjera të botës natyrore mbeten të paeksploruara. Dhe se çdo zbulim i ri në thellësitë e Tokës shqetëson jo vetëm ekspertët, por edhe mënyrën se si e perceptojmë, menaxhojmë dhe mbrojmë mjedisin që ndajmë./LajmiFundit.al,