“S’kam studiuar kurrë në Harvard”, Rama për ‘Kathimerini’: Nëse do të kisha rrënjë greke do të isha shumë i lumtur...

Kryeministri Edi Rama ka dhënë një intervistë për gazetën greke “Kathimerini”, ku ka folur për disa çështje, mes tyre edhe për raportet mes dy vendeve, Greqisë dhe Shqipërisë.

Gjatë intervistës së tij, Rama deklaroi se “nëse do të kisha rrënjë greke do të isha shumë i lumtur”, por theksoi se “është krenar që i ka rrënjët shqiptare”.

Ai foli edhe për disa informacione, se ka marrë një burse greke për të studiuar në Harvard, por këto pretendimi i hodhi poshtë, duke u shprehur se “Harvardin e ka vizituar falë një mikeshe të tij greko amerikane”.

“Vuno është një fshat i Himarës, ka njerëz greqishtfolës në fshatra të tjera, por në Vuno askush nuk fliste greqisht. Nuk e di arsyen, por kjo nuk do të thotë asgjë. Nëse do të kisha rrënjë greke do të isha shumë i lumtur dhe krenar, por nuk kam. Jam krenar për rrënjët e mia shqiptare.

Së dyti, nuk kam marrë kurrë bursë për Harvardin dhe nuk kam studiuar kurrë në Harvard. E kam vizituar, falë një mikeje shumë të ngushtë dhe të dashur për mua, që është si motër për mua dhe është greko-amerikane. Megjithatë, nuk kam studiuar kurrë atje. Qarkullon shumë dezinformim dhe nuk e kuptoj pse”, deklaroi Rama për median e njohur greke.

I ndalur në çështjen aktual të arenës ndërkombëtare, konfliktet në Lindjen e Mesme, kreu i qeverisë thotë se Shqipëria nuk ka frikë, ndërsa për ish liderin suprem të Iranit, Ali Khamenei, tashmë i vrarë thotë se “shpreson që ai të kalbet në ferr”.

“Nuk kam informacion për parajsën dhe ferrin, dhe nuk e di me siguri nëse ekzistojnë, por nëse ekzistojnë shpresoj të kalbet në ferr (Khamenei). E them këtë për hir të qindra mijëra vajzave dhe grave iraniane që kanë vuajtur nën pushtetin e tij. E them gjithashtu për hir të shumë njerëzve që janë burgosur, janë masakruar, ose kanë parë jetët e tyre të shkatërrohen nën këtë regjim. Nuk kam asgjë tjetër për të shtuar. Nuk kemi frikë prej tyre. Kemi strehuar një grup iranianësh që kundërshtojnë regjimin. Është deklaruar qartë në marrëveshjen tonë se strehohen për arsye humanitare, për të shpëtuar jetët e tyre dhe jo për të përdorur Shqipërinë si platformë për të vepruar kundër regjimit”, deklaroi Rama.

Intervista

Gjatë mandatit tuaj Shqipëria hapi dyert për investimet e huaja, norma vjetore e rritjes luhatet rreth 4%, ndërsa vendi është kthyer në një pol tërheqjeje për turistët. Cila është Shqipëria sot?

Rama: Kemi sjellë një ndryshim shumë të rëndësishëm në shumë aspekte. Siç thatë, sot Shqipëria është bërë një destinacion turistik dhe më e rëndësishmja është se arritëm të kapërcejmë stigmën dhe shumë paragjykime që na mbanin në distancë nga vendet e tjera për shumë vite. Tani duhet të vazhdojmë, të bëjmë më të mirën e mundshme për të përmirësuar atë që ka nevojë për përmirësim dhe të shmangim përsëritjen e gabimeve që ndonjëherë duken të pashmangshme.

– Komisioni vlerëson se një pjesë e madhe e ekonomisë suaj varet nga ekonomia informale, rreth 30% e PBB-së, dhe ka shprehur shqetësime për shtetin e së drejtës. Çfarë masash keni marrë për të trajtuar këto çështje?

Rama: Ekonomia informale është pjesë e fazës historike të ndryshimeve transformuese në Shqipëri. Kanë kaluar 35 vjet, por kjo nuk mjafton për të lënë pas shumë nga sfidat që lindën nga mungesa e përvojës, institucioneve shtetërore, traditës demokratike dhe shtetit të së drejtës. Ndërtojmë dhe ndryshojmë çdo ditë.

Kemi përmirësuar ndjeshëm ekuilibrin midis ekonomisë formale dhe asaj informale dhe kjo reflektohet qartë në të ardhurat shtetërore, të cilat vazhdojnë të rriten pa rritjen përkatëse të taksave. Kjo do të thotë se një pjesë më e madhe e ekonomisë del në dritë dhe mbledhja e taksave bëhet më e qëndrueshme. Përdorim gjithashtu teknologjinë, përfshirë inteligjencën artificiale, dhe kjo do të vazhdojë të përmirësohet.

Nuk kemi frikë nga Irani. Mësojmë nga Greqia

– Ish-udhëheqësi suprem i Iranit, Ali Khamenei, e kishte përshkruar Shqipërinë si “një vend shumë të vogël por shumë djallëzor europian, ku elementë amerikanë bashkëpunojnë me tradhtarë iranianë dhe hartojnë plane kundër Republikës Islamike”. Shqipëria ka qenë kohët e fundit objekt i sulmeve hibride. A shqetësoheni se Teherani mund të përpiqet t’i zgjerojë ato?

Rama: Nuk kam informacion për parajsën dhe ferrin, dhe nuk e di me siguri nëse ekzistojnë, por nëse ekzistojnë shpresoj të kalbet në ferr (Khamenei). E them këtë për hir të qindra mijëra vajzave dhe grave iraniane që kanë vuajtur nën pushtetin e tij. E them gjithashtu për hir të shumë njerëzve që janë burgosur, janë masakruar, ose kanë parë jetët e tyre të shkatërrohen nën këtë regjim.

Nuk kam asgjë tjetër për të shtuar. Nuk kemi frikë prej tyre. Kemi strehuar një grup iranianësh që kundërshtojnë regjimin. Është deklaruar qartë në marrëveshjen tonë se strehohen për arsye humanitare, për të shpëtuar jetët e tyre dhe jo për të përdorur Shqipërinë si platformë për të vepruar kundër regjimit.

– Që nga intervista juaj e fundit në vitin 2023 në “Kathimerini”, keni mësuar fjalë ose shprehje greke?

Rama: I dija tashmë dy fjalët më të bukura greke: “agapi mou” dhe “efharisto”. Për pjesën tjetër, anglishtja funksionon shumë mirë. Nuk jam më mjaftueshëm i ri për të mësuar greqisht. Vëllai im, që nuk është shumë më i ri se unë, mësoi kur shkuam në Korfuz dhe vazhdoi të ushtrohet, kështu që flet mirë. Ai mund të përballojë lehtësisht situata, si të flasë me një taksist në Athinë, ndërsa unë jam plotësisht në mëshirën e shoferit dhe nuk më shqetëson kjo.

– Duhet të pyes, a keni vizituar shumë destinacione në Greqi?

Rama: Do të doja të mund të vizitoja Greqinë më shpesh dhe të zbuloja më shumë vende. Megjithatë, për shkak të punës sime dhe faktit që jam i njohur në Greqi, për arsye të mira dhe jo aq të mira, nuk është e lehtë. Gjithashtu, kam vendosur një rregull për veten time dhe për të tjerët në qeveri, që nuk bëjmë pushime jashtë Shqipërisë. Arsyeja është e thjeshtë: nuk do të kishte kuptim të promovonim Shqipërinë si destinacion turistik, ndërsa kalojmë pushimet tona në vende si Greqia ose Turqia.

E kuptoj që Kyriakos (Mitsotakis) mund ta bëjë këtë, sepse Greqia është tashmë një destinacion turistik i vendosur dhe i konsoliduar. Ne, megjithatë, jemi ende në procesin e ndërtimit të tonit.

Nga ana tjetër, jam shumë i impresionuar nga ajo që po ndodh në Greqi vitet e fundit, sidomos pas krizës ekonomike dhe nën qeverinë e Kyriakos. Zhvillimet e reja, veçanërisht hotelet dhe resortet e cilësisë së lartë, janë shumë mbresëlënëse. Ndoshta tani po korr frytet e bazave që u vendosën më herët, siç ndodh shpesh. Në çdo rast, është shumë mbresëlënëse dhe kemi shumë për të mësuar nga Greqia.

– Deklarata juaj në samitin në Abu Dhabi për grekët – “mendoni se jeni pasardhës të Platonit dhe Aristotelit, por nuk jeni” – shkaktoi reagime të forta në shoqërinë greke. A pendoheni për komentin tuaj?

Rama: Pendohem që komente që synoheshin të ishin “provokuese”, më shumë për hir të diskutimit dhe me pak humor, mund të shndërrohen në çështje serioze dhe të ushqejnë reagime disproporcionale. Kjo më habiti. Mendoj se duhet t’i trajtojmë komente të tilla me më shumë lehtësi. Nuk synojnë të fyejnë, por më tepër të inkurajojnë vetëironi, diçka që është gjithmonë e shëndetshme.

Nëse njerëzit në Greqi që u shqetësuan do të kishin dëgjuar edhe komentet e mia për mënyrën se si ne në Shqipëri duhet ta marrim veten më pak seriozisht dhe të mos mbështetemi te e kaluara për t’u ndier më mirë apo më të rëndësishëm, ndoshta do ta kishin kuptuar kuptimin tim. Në çdo rast, kam sqaruar se sa i përket Greqisë, historisë, gjuhës, letërsisë dhe kulturës së saj, ndjenjat e mia janë absolutisht pozitive. E admiroj shumë, dhe kushdo që më njeh e kupton këtë.

Megjithatë, prirjet nacionaliste mund ndonjëherë të dalin shpejt në sipërfaqe, duke reflektuar shpesh mungesë pjekurie dhe ndërgjegjësimi. Duhet të përpiqemi të gjithë të buzëqeshim më shumë dhe ta marrim veten, dhe të tjerët, pak më pak seriozisht.

– Kjo deklaratë juaj nxiti edhe pretendime për lidhjen tuaj me minoritetin grek në Shqipëri, përmes nënës suaj nga fshati Vuno, si dhe për një “bursë greke” që thuhej se kishit marrë si kryetar i bashkisë së Tiranës për të studiuar në Harvard. Çfarë është e vërtetë nga këto?

Rama: Vuno është një fshat i Himarës, ka njerëz greqishtfolës në fshatra të tjera, por në Vuno askush nuk fliste greqisht. Nuk e di arsyen, por kjo nuk do të thotë asgjë. Nëse do të kisha rrënjë greke do të isha shumë i lumtur dhe krenar, por nuk kam. Jam krenar për rrënjët e mia shqiptare.

Së dyti, nuk kam marrë kurrë bursë për Harvardin dhe nuk kam studiuar kurrë në Harvard. E kam vizituar, falë një mikeje shumë të ngushtë dhe të dashur për mua, që është si motër për mua dhe është greko-amerikane. Megjithatë, nuk kam studiuar kurrë atje. Qarkullon shumë dezinformim dhe nuk e kuptoj pse.

– Një tjetër çështje midis dy palëve ka të bëjë me pronat e minoritetit grek, e cila nuk është zgjidhur plotësisht. Cili është zhvillimi i fundit në këtë çështje?

Rama: Nuk bëhet fjalë për një çështje të veçantë. Të drejtat e pronësisë mbeten një çështje më e gjerë në të gjithë vendin, nuk është diçka që lidhet ekskluzivisht me minoritetin grek. Grekët dhe shqiptarët që jetojnë në të njëjtin fshat përballen me të njëjtat sfida. Kjo situatë buron nga një trashëgimi historike shumë e vështirë. Ka pasur një periudhë 50-vjeçare të shpronësimit të plotë, që na ka prekur të gjithëve. Pasoi një fazë e trazuar tranzicioni, gjatë së cilës shumë gjëra shkuan keq, titujt e pronësisë dhe dokumentet u shkatërruan, dhe në disa raste iu dhanë personave të gabuar.

Ajo që bëjmë tani është një proces pastrimi dhe unifikimi i kadastrës. Po bëjmë progres dhe së fundmi kemi lëshuar shumë tituj pronësie për njerëzit në jug, në Himarë. Pavarësisht nëse janë me prejardhje greke apo shqiptare, njerëzit marrin tituj për shtëpitë e tyre të vjetra, për të cilat më parë nuk kishin asnjë. Ky proces është i ndërlikuar, sepse përfshin unifikimin e hartave, dhe nuk është aq i thjeshtë sa mund të duket. Ka ende dhjetëra mijëra shtëpi të vjetra në vend që janë në proces të pajisjes me tituj pronësie.

– Duket se Himara përfshihet në planin e zhvillimit turistik. Diskutoni me homologun tuaj grek mënyra për forcimin e marrëdhënieve turistike?

Rama: Himara ka qenë gjithmonë pjesë e planit tonë turistik, nuk është diçka e re. Ashtu si pjesa tjetër e vendit, ka shënuar zhvillim të rëndësishëm vitet e fundit. Bashkia e Himarës është një nga më të pasurat në vend, falë të ardhurave tatimore nga zhvillimi.

Në kundërshtim me shumë nga informacionet “e shtrembëruara” që qarkullojnë në mediat greke, banorët e Himarës përfitojnë ndjeshëm nga ky zhvillim. Kur lidhin kontrata zhvillimi, shpesh të mbështetura nga rregullime fleksibile që njohin përdorimin afatgjatë të tokës, mund të marrin kompensim të konsiderueshëm nga ndërtuesit.

Himara po ecën shumë mirë dhe kryetari i bashkisë ka performancë të shkëlqyer. Ai përfaqëson atë që besoj, domethënë se është një model: ka një prind grek dhe një prind shqiptar dhe është plotësisht i përkushtuar ndaj të dy komuniteteve. Mbështet banorët greqishtfolës, dhe kjo reflektohet në materialin promovues të turizmit, i cili është i disponueshëm në shqip, greqisht dhe anglisht. Ajo që ndodhi në të kaluarën me personin (dmth.: Fredi Beleri) që përfundoi në burg në vend që të shërbente si kryetar bashkie ishte fatkeqe.